فیلم مستند چیست؟ چگونه یک فیلم مستند بسازیم؟

فیلم مستند چیست و از کجا شکل گرفته است در واقع واژه Documentary به معنی مستند، اولین بار در نقدی درباره فیلم موآنا و در روزنامه نیویورک‌سان به کار رفت. این مطلب توسط جان گریرسون مستندساز اسکاتلندی نوشته شده بود

عقیده گریرسون در مورد فیلم مستند این بود که: از پتانسیل نمایش زندگی در سینما می‌توان در قالب یک هنر جدید بهره‌برداری کرد. تعریف گریرسون از فیلم مستند «مواجهه خلاقانه با واقعیت» بود که هنوز هم طرفداران زیادی دارد.

ژیگا ورتوف در مقالات خود از نمایش زندگی همان‌طور که هست بحث می‌کرد.

پار لورنتز مستند را «فیلمی واقعی با خصوصیات نمایشی» تعریف کرده ‌است.

دیگران بر این باورند که داشتن نظریه و یک پیام خاص در کنار واقعیاتی که مستند به نمایش می‌گذارد آن را از سایر گونه‌های فیلم‌های غیرداستانی متمایز می‌سازد.

امروزه کمتر کسی است که با مفهوم فیلم مستند آشنا نباشد و حداقل یک یا دو فیلم مستند ندیده باشد. فیلم مستند بخشی از پیکره ی سینما است که در جایگاه حقیقت نشسته است و این تنها ویژگی است که در تعریف مستند اتفاق قول بیشتری است.

به عبارتی در یک تعریف ساده، مستند نوعی از سینماست که می‌کوشد بر اساس حقایق موجود و وقایع مستند، جهان را به تصویر بکشد. بنابراین با دو مفهوم حقیقت و واقعیت سر و کار دارد و اینکه کدام یک اولویت دارد و برداشت آن چگونه است یکی از مباحث جدی تبیین و تعریف مستند است.

گذشته از اختلاف نظرهای موجود، تاکید بر این مطلب ضروری است که عصر امروز، عصر تصویر است و ثبت تصویری از جهان اطراف و زندگی ما، یک وسیله ی بیانی کامل و جذاب بوده و از سوی دیگر، سندی پر اهمیت فراهم خواهد آورد.

انواع فیلم مستند

بيش از يك قرن ازاختراع سينما مي گذرد و در طي اين مدت سينما با تحولات بنيادينش به خوبي توانسته است خود را بشناساند. ظاهراً سينماي مستند، به عنوان بخش مهمي از سينما نمي تواند ازاين قاعده مستثني باشد.

مستند فیلمی است که با واقعیات سر و کار دارد و نه با قصه‌ها و ماجراهای تخیلی و می‌کوشد واقعیت را چنانکه هست به نمایش بگذارد و تا حد ممکن از دستکاری در آن پرهیز کند. به همین خاطر، این فیلم‌ها با آدم‌ها، مکان‌ها، رویدادها و فعالیت‌های واقعی سر و کار دارند.

ارائه واقعیت در هر حال دستکاری، انتخاب، حذف و شکل دادن است، به همین خاطر فیلم‌های مستند را باید بر اساس میزان کنترلی که فیلم‌ساز بر واقعیتی که ضبط می‌کند، ارزیابی کرد. اما نکته‌ای که درباره مستند صادق است، این است که آنها می‌کوشند حسی از واقعی بودن آنچه می‌بینیم و می‌شنویم را به ما القا کنند.

اکنون با خلق و طبقه‌بندی برداشت‌های چندگانه از واقعیت، دو مقوله ساخت و نقد یک فیلم کاملاً در هم تنیده شده است و از آنجا که مستند همواره در حاشیه تولیدات سینمایی و تلویزیونی رایج، داستانی و تحلیلگران آنها قرار دارند، صنعت مستندسازی همواره نسبت به نظریه، بیان رسانه‌ای و جامعه نوعی خودآگاهی داشته است.

مستندسازان در عین حال، غالباً هم نظریه‌پرداز هستند و هم منتقد و به همین دلیل آثار آنها تجلی دیدگاه‌هایشان است. نباید اینگونه نتیجه گرفت که نظریه‌پردازان، مستندسازان و یا مخاطبان آنها با مقوله‌ای ساده، ثابت و انعطاف‌ناپذیر مواجه هستند.

مستند یعنی شکلی از انتقال درام به مخاطب که در آن “حقیقت” معیار است. درام در سینما بر مبنای اصول قصه‌گویی بنا می­‌شود و نویسنده در ساختن دنیای دراماتیک محدودیتی ندارد، اما فیلم مستند با محوریت انتقال حقیقت با شیوه­‌های بیانی سینما، محدودیتی شکوفا کننده برای فیلمساز ایجاد می­‌کند تا بتواند ضمن شکوفایی خلاقیت­‌های کارگردانی و فرمال خود، بیننده را از درک حقیقت آگاه کند.

ممکن است تعریف بالا ما را به اشتباه بیندازد که مستند و الزام آن بر مبنای حقیقت، اجازه‌ی ساخت رویا و جهان شخصی را از فیلم‌ساز می­‌گیرد. این اشتباه از آنجایی ناشی می­‌شود که فیلمسازان جوان علاقه‌­مند تصور کنند ساخت جهان شخصی و داشتن نظرگاه شخصی در سینمای مستند منوط به سوژه و فیلمنامه‌ی اثر است که باید گفت این دسته از فیلمسازان هنوز به جادویِ فرم و اهمیت کارگردانی در ساختن جهان شخصی ایمان نیاورده‌اند.

شما می‌توانید از طریق شماره تلفن ۲۲۳۴۷۹۴۲ – ۰۲۱ و یا ۰۹۱۲۸۲۴۶۲۹۴ با متخصصین هور فیلم، مشاوره رایگان داشته باشید. مشاورین مستندسازی هور فیلم در کنار شما خواهند بود.

مردم معقتدند فیلم مستند، واقعیت را به تصویر می‌کشد و از جنس فیلم‌های داستانی سینمایی یا نمایش‌های تلویزیونی نیست. فیلم مستند ممکن است بر این تفاوت تکیه کند، اما در عین حال، نهادهایی که از مستندسازی حمایت و پشتیبانی می‌کنند با سازمان‌ها و مراکز تولید و توزیع فیلم‌های داستانی تفاوت دارند؛ اما این تفاوت‌ها نتوانسته‌اند مانع بحث و مناظره‌های فراوان در مورد “حقیقت” شوند.

هم فیلم‌های مستند و هم فیلم‌های داستانی، هر دو از تجهیزات و امکانات فنی مشابه استفاده می‌کنند و تفاوت عمده آن‌ها زبان سینمایی خاص هر کدام از آن‌ها است که طرفداران خود را دارند.

برخی از منتقدان، ژانر مستند را به شاخه‌های مختلف تاریخی و قومی تقسیم یا آن را براساس کاربرد آن در همایش‌ها، دانشگاه‌ها و موسسات فرهنگی، صنعت، تجارت و … طبقه‌بندی می‌کنند. با این حال، فیلم‌های مستند همیشه چه در حوزه تجارت و چه در سایر امور، بیشترین تماشاچیان خود را به وسیله تلویزیون به دست می‌آورند. این فیلم‌ها همراه با دیگر برنامه‌های به اصطلاح واقعی؛ مانند اخبار یا نمایش‌های واقعی تلویزیونی پخش می‌شوند.

گروه فرهنگی هنری هور فیلم سال‌ها در زمینه مستندسازی فعالیت داشته و مفتخر به حضور در جشنواره‌های داخلی و بین‌المللی بوده است. در صورت تمایل می‌توانید با مشاورین ما در تماس باشید.

فیلم مستند چیست

انواع ژانرهای فیلم مستند

این بخش یکی از مباحث همیشگی منتقدان است که هنوز در آن یک نظر مشخص و واحدی وجود ندارد که این خود نشان‌دهنده پیچیدگی‌های فیلم مستند است. همه ما انواع مختلف ژانرهای سینمای مستند را دیده‌ایم و با آن‌ها آشنایی داریم. اما به طور کلی می‌توان فیلم مستند را به چند نوع کلی تقسیم‌بندی کرد:

  • خبری
  • علمی
  • آموزشی
  • حیات وحش
  • تاریخ نگاری
  • اجتماعی
  • تبلیغاتی

چگونه یک فیلم مستند بسازیم؟

فیلم مستند نیز مانند فیلم داستانی به تجهیزات، لوازم و عوامل حرفه‌ای نیاز دارد.

مهمترین و اولین گام در ساخت فیلم مستند، طرح و ایده اولیه است. خیلی از افراد می‌پرسند: چطور باید یک ایده یا سوژه برای فیلم مستند پیدا کنیم؟ – ذهن یک مستندساز باید پرسش‌گر باشد و نسبت به اتفاقات، رفتار و دنیای پیرامون خود با دیدی تحلیل‌گر و پرسش‌گر به دنبال جنبه‌های مختلف از مسائل باشد؛ چیزی که کمتر کسی آن را می‌بیند و به آن فکر می‌کند.

مستندساز باید با نگاهی موشکافانه، بایدها و نبایدهای خودش را در قالب مستند به تصویر بکشد و با توجه به طرح خود، ساختار مناسبی را برای به تصویر کشیدن روایت خود به کار ببرد.

عوامل یک فیلم مستند از یک نفر تا چندین نفر متغیر است و این مستندساز و شرایط کار است که تجهیزات و عوامل کار را مشخص می‌کند؛ ممکن است فیلم‌ساز با یک دوربین دستی کوچک، تمام اتفاقات و حوادثی که در سفری که انجام داده را به تصویر بکشد و یا فیلم‌ساز با عواملش مثل: فیلمبردار، صدابردار و … سفر کردن سوژه اصلی خود را به تصویر بکشد.

فیلم‌سازی به عنوان هنر – صنعت پرهزینه است و لوازم و تجهیزات زیاد و گران‌قیمتی را می‌طلبد و مستندساز با توجه به هزینه‌های تولید (فیلمبرداری) دستمزد عوامل و … بودجه مناسب برای کار را مشخص می‌کند و یا آنقدر خوش‌شانس است که تهیه‌کننده‌ای حرفه‌ای و دست و دل باز برای هزینه‌ها به او یاری می‌رساند. اما می‌توان با یک دوربین کوچک دستی هم تصاویر و فیلم ارزشمندی ساخت. آنچه اهمیت دارد طرح و ایده اولیه و نگاه مستندساز است.

برای ساخت فیلم مستند شناخت اصول اولیه فیلم‌سازی بسیار اهمیت دارد و اگر شما برای اولین‌بار پشت دوربین قرار می‌گیرید لازم است تا از افراد باتجربه کمک بگیرید و از آن‌ها بخواهید شما را راهنمایی کنند؛ ضمن اینکه تماشان فیلم‌های برتر دنیا به شما کمک می‌کند تا نگاه و زاویه مناسب خود را پیدا کنید و توصیه می‌کنیم نقدهای مربوط به فیلم‌های مورد علاقه خود را نیز بخوانید تا با جنبه‌های مختلف آن آشنا شوید.

آنچه برای یک مستندساز هنرمند اهمیت دارد، صبر کردن و پشتکار داشتن است. اینکه صبورانه و با تلاش زیاد کار خود را ادامه دهید و در برابر مشکلات و سختی‌های راه بایستید. هر فیلم مستند را به عنوان یک تجربه جدید برای خود ببینید تا به هدف نهایی خودتان برسید.

برای ایده، مشاوره و تولید فیلم مستند می‌توانید با ما در تماس باشید شما می‌توانید از طریق شماره تلفن ۲۲۳۴۷۹۴۲ – ۰۲۱ و یا ۰۹۱۲۸۲۴۶۲۹۴ با متخصصین هور فیلم، مشاوره رایگان داشته باشید. مشاورین مستندسازی هور فیلم در کنار شما خواهند بود.

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید